Tag: De wondere wereld van NAH

Stil verdriet of klein geluk?

Ellen den Boef

In dit hoekje op het wereldwijde web laat ik mijzelf meestal van mijn meest positieve kant zien. Dat doe ik niet om ‘mooi weer’ te spelen of een Instagram-waardig plaatje van ons leven te laten zien. Ik zit van nature zo in elkaar en bekijk de wereld met een zonnige blik. Ik zoek naar de mooie kanten van een verhaal, focus graag op klein geluk en houd de “blije dingen” zo lang mogelijk vast. Maar natuurlijk bestaat ons leven lang niet altijd uit zonneschijn. Zeker sinds NAH onze trouwe metgezel werd, doemen er vaker dan mij lief is donkere wolken aan de horizon op.

Hoeveel klein geluk ik ook zie, hoe blij ik me over het algemeen ook voel, hoe gelukkig ik ben met alles wat we samen delen, samen doen en waar we samen van genieten, ik kan mijn ogen lang niet altijd sluiten voor het verdriet, het verlies en de oh zo rauwe rouw.

Alleen schrijf ik daar niet zo vaak over. Vandaag besloot ik om daar voor een keer verandering in te brengen. Want ook dit is de wondere wereld van NAH. Ook dit is onderdeel van het verhaal. En ook dit mag het daglicht zien.

Rouw bestaat voor mij uit:
Het gemis van wat ooit was, wat nooit meer zal zijn, alle dromen die geen werkelijkheid worden.
Het verdriet om Henk’s verlies, om zijn verdriet, om zijn pijn. Het verdriet om hem te zien tobben, te zien worstelen met een lichaam dat zelfs na ruim 8 jaar nog niet als het zijne voelt. Het verdriet om zijn onmacht, mijn eigen onmacht, zijn en mijn frustratie.
De letterlijke én de mentale eenzaamheid.
Het continue zorgen maken om Henk, op zo ontelbaar veel vlakken.
Al die ballen en er nooit eens eentje kunnen laten vallen, zelfs niet even op de grond neer kunnen leggen.
Al die beslissingen die ik moet nemen, alle keuzes die ik moet maken. Elke dag opnieuw komen dingen op mijn schouders terecht.
Het niet even op iemand kunnen leunen als het mij tegenzit, als ik moe ben, of als alles mij simpelweg even te veel wordt.

Deze rouw is er altijd, als een rode draad, overal, waar ik ook ga, wat ik ook doe, met wie ik ook ben.

Het heeft mij gevormd en maakt mij bij vlagen enorm kwetsbaar. Ook mis ik soms het zorgeloze in mijzelf. Tegelijk heeft het mij geleerd wat onvoorwaardelijke liefde is. Het heeft mij sterker gemaakt, krachtiger ook, en weerbaarder, flexibeler en in sommige opzichten zachter. Er is een soort oerkracht in mij losgemaakt. Ik ben er door gegroeid, als mens, als HR vakvrouw. En ook dat ervaar ik als klein, of misschien zelfs wel groot, geluk. Ik ben nog steeds dezelfde ik, maar volg een iets ander spoor dan ik zonder NAH gedaan zou hebben.

Misschien volg ook jij een ander spoor dan verwacht, ervaar ook jij de rauwheid van rouw, de diepte van het gemis, de golven van het verdriet. Misschien herken jij je in mijn woorden. Dan hoop ik dat ook jij jouw kleine geluk hebt leren vinden. Dat het jou net als mij omarmt als je een arm nodig hebt, troost als je een schouder zoekt om op uit te huilen. Dat het je leven kleur geeft, je helpt om de stormen te doorstaan, en om na de regen de zon weer te zien schijnen.

Schuldgevoel

Ellen den Boef

Op Oudjaarsavond ging Henk ‘gewoon’ op zijn gebruikelijke tijdstip (rond 19 uur) naar bed. Hij had nog even overwogen om tot middernacht wakker te blijven. Maar hij realiseerde zich al snel dat dat een kansloze missie zou worden, die alleen maar tot teleurstelling zou leiden. Bij hem, en ook bij mij. Plof ging met Henk mee naar boven en zo zat ik op Oudjaarsavond alleen op de bank.

Ik ben daar na 8 jaar wondere wereld inmiddels wel aan gewend. Maar op 31 december voelt het dan toch ineens anders… Ook als er in de dagen voor de 31e naar onze plannen voor Oud en Nieuw gevraagd wordt, voelt het anders. Zeker als ik mijzelf op die vraag hoor antwoorden dat wij samen thuis zijn en Henk waarschijnlijk “gewoon” op tijd naar bed zal gaan. Het kleine inkijkje dat ik daarmee in ons leven geef, raakt mij en zegt misschien wel meer dan ik had willen zeggen.

Ik wil Henk met mijn woorden namelijk niet te kort doen. Maar voor mij voelt het op dat moment alsof ik dat wel doe. Ik wil dat de buitenwereld hem voor vol aan ziet. Ook als ‘men’ weet dat hij als volwassen man iedere avond vroeg moet gaan slapen om het dagelijks leven vol te houden. En om al de prikkels te verwerken die overdag in zijn hoofd een monster file zijn gaan vormen.

En hoewel zijn vroege bedtijd in onze wondere wereld inmiddels heel gewoon is geworden, is het voor mij natuurlijk lang niet altijd leuk. Zeker op Oudjaarsavond niet. Iets wat de buitenwereld misschien ook wel denkt, of, erger nog, over oordeelt. Iets wat de buitenwereld alleen maar weet door mijn antwoord op een in deze tijd van het jaar heel gebruikelijke vraag. En zo begint er, voor ik het weet, een zaadje schuldgevoel te ontkiemen.

Henk valt op Oudjaarsavond al vrij snel in slaap, maar wordt om middernacht wakker van de vele, harde, vuurwerkknallen. Het duurt lang voor hij weer in slaap valt. Zelf hoor ik de knallen ook, maar weet er toch een soort van doorheen te slapen. Ik word de volgende ochtend redelijk uitgerust wakker. Voor Henk is dat helaas anders.

Hij is de hele eerste dag van het nieuwe jaar uit zijn ritme. Henk is gammel, slaperig en overprikkeld. Het lukt hem ’s ochtends desondanks niet om op de bank in slaap te vallen. Er zwerven veel te veel gedachten en spoken door zijn hoofd. Na een late lunch valt hij alsnog in slaap. Ik doe zachtjes om hem niet wakker te maken. Ineens gaat echter mijn telefoon en zit Henk van schrik rechtop overeind op de bank.

Hij werd zo bruut uit een diepe slaap gewekt, dat hij er van bij moet komen. Al snel wordt duidelijk dat slapen hem dit keer meer kwaad dan goed heeft gedaan. Ik kijk het een paar minuutjes aan en vraag hem dan, voorzichtig, of hij nog in staat is om naar mijn ouders te gaan. Pap en mam hechten aan tradities en rekenen op deze eerste dag van 2025 op onze komst. Henk weet dit ook en kijkt mij even vragend aan. Die blik zegt mij al genoeg. “Zal ik mijn ouders bellen?” vraag ik. “Graag” zegt Henk.

Ik pak mijn telefoon en loop de kamer uit. Een lastige boodschap breng ik namelijk liever als ik alleen ben. Mijn lieve moeder slikt haar teleurstelling weg en zegt dat ze het begrijpt. Ik slik met haar mee en weet hoe moeilijk dit voor haar is. Ik doorbreek een traditie, en nu moet ze haar enige kind en haar zo geliefde schoonzoon missen op dit voor haar zo belangrijke moment.

Een tweede zaadje schuldgevoel schiet inmiddels wortel. En ik weet dat er in 2025 ongetwijfeld nog veel meer zaadjes zullen volgen… Het eeuwige dilemma tussen wat goed is voor Henk, wat goed is voor mij én wat goed is voor de ander. Een dilemma waarbij mijn keuzes ook in 2025 tot teleurstelling kunnen leiden, bij mij of bij de ander. In onze wondere wereld van NAH is dat helaas een ‘fact of life’.

Een fijn leven

Ellen den Boef

Henk zei laatst: “ondanks alles hebben wij toch best een heel fijn leven, hè El?”. Zijn woorden kwamen onverwacht en ontroerden mij tot op het bot. En natuurlijk kon ik het alleen maar volmondig met hem eens zijn. Want ondanks alles, en ondanks de diepe dalen van NAH, hebben wij inderdaad best weer een fijn leven. Henk’s blije blik op de foto bij dit blog spreekt voor zich en zegt meer dan 1.000 woorden kunnen doen.

Ons leven is weliswaar anders dan ik voor ogen had, anders ook dan ik gedroomd had. Maar nu we steeds beter weten waar voor ons de slingers liggen, kan anders gelukkig ook best heel fijn zijn. Niet altijd natuurlijk, maar dat geldt ook voor het leven buiten die wondere wereld van NAH.

Anders zit voor ons vooral in dingen die niet meer vanzelf gaan, al die kleine en grote dingen waar wij over na moeten denken, rekening mee moeten houden of waar we een oplossing of work-around voor moeten bedenken. Anders zit ‘m ook in een lichaam dat Henk in de steek gelaten heeft. Fijn zit in al de dingen die, al dan niet in aangepaste vorm, nog wel kunnen. In zorgen voor elkaar, in lief zijn voor elkaar, en in elkaar het beste en het mooiste gunnen. Fijn zit ook in keuzes maken om het leven te leven zoals dat voor ons goed voelt.

Terugkijkend op 2024 zie ik beelden van ontelbaar veel fijne momenten en belevenissen in mijn geheugen voorbij schieten. Drie daarvan springen er voor mij met kop en schouders boven uit:

Werk

Henk vond (deels) op eigen kracht een betaalde baan en werkt sinds half januari 20 uur per week bij TotaalVers in Spijkenisse. Ik kan niet in woorden omschrijven hoeveel dit gedaan heeft voor zijn zelfbeeld en zijn eigen waarde. Actief bezig zijn, eigen taken en verantwoordelijkheden hebben, gemiddeld 18.000 stappen zetten per ochtend, gewaardeerd worden. omringd worden door lieve en zorgzame collega’s. En vooral: weer meedoen in de maatschappij. Onbetaalbaar! Voor Henk – en ook een beetje voor mij.

Fietsen

Op 30 juni reden wij voor het eerst sinds 2016 weer een fietstoertocht, bijna net als vroeger, maar tegelijk ook heel anders. Ik ben trots dat het ons, ondanks een enorme omweg door een fout in de routepijlen, gelukt is, en heel blij dat we dit weer kunnen doen. Het smaakt naar meer en we zullen ongetwijfeld in 2025 weer een keer ergens in Nederland voor een toertocht op de mountainbike stappen.

Kane

We gingen maar liefst 2x naar Kane, eerst naar de Ziggo en later naar Kane on the beach in Scheveningen, waar ook de foto bij dit blog gemaakt is. Dansen op het strand, meezingen, genieten, bijna alsof er geen NAH in ons leven was.

Maar ook op vakantie met de Mazda langs B&B’s in Nederland, 2x een weekendje weg met mijn ouders, meerdere keren naar theater De Stoep in Spijkenisse, in de zon in eigen tuin, het waterhoen-gezinnetje dat ons meerdere keren per dag bezocht in het slootje achter ons huis. Fietsen door de polders rondom Spijkenisse, cabrio-toertochtjes met het dak open, lekker eten. Het draagt allemaal bij aan het fijne leven waar Henk op doelde.

Ook voor 2025 krijgen de eerste fijne dingen al een beetje vorm. Hoewel we voor de komende zomervakantie – voor het eerst – nog niet helemaal op 1 lijn zitten…..

Anders

Ellen den Boef

Ruim een jaar geleden schreef ik de laatste wondere wereld blog. Is er in die tijd dan helemaal niets gebeurd? Natuurlijk wel! Te veel om op te noemen zelfs. Waarom het dan toch zo lang stil gebleven is op dit hoekje van het internet? Dat komt doordat mijn hoofd te vol zat met andere zaken om ruimte over te houden om te schrijven. De woorden waren er wel, maar de zinnen rolden simpelweg niet uit mijn toetsenbord. Nu er langzaam weer ruimte ontstaat, wil ik ook het schrijven weer op gaan pakken.

Eerst dus maar eens een kleine terugblik, om jullie mee te nemen in een verkorte versie van ons verhaal.

Ik leerde Henk kennen op de sportschool in Kralingen, tijdens de body pump les bij Bianca. Ik herinner het me nog als de dag van gisteren. Ik viel als een blok voor hem. En hij ook voor mij, maar het duurde even voor ik daar achter kwam. Een paar maanden later, begin maart 2006, werden we een “setje”. Weer zeven jaar later, op een mooie zomerse dag in juni, trouwden wij. We waren onbezorgd en gelukkig tot op 3 december 2016 alles anders werd. Door de verwoestende klap van een herseninfarct was Henk nog niet een schim van de man die ik zo lief had.

Pittige jaren volgden. Jaren waarin Henk rouwde om wie hij niet meer was en alles wat hij niet meer kon. Hij worstelde met een lichaam dat het zijne niet meer was en dat niet meer deed wat hij wilde. Jaren waarin ik rouwde om de man die ik verloren was, de mooie stukjes van Henk die ergens in zijn herseninfarct verdwenen waren. Ik worstelde met mijn rol als mantelzorger en vocht vaak tegen de dominante plek die NAH In ons leven in kon nemen. Gelukkig leerde ik ook om opnieuw en met heel mijn hart van Henk te houden. Samen huilden we om verloren dromen, om een toekomst in Frankrijk waar een streep door kwam. En samen genoten we van klein geluk, van alles wat ons bond en bindt, van fietsen door de polder, van tochtjes met de Mazda, weekendjes weg en concerten van onze favoriete bands.

We vonden een soort van balans, soms ruw verstoord door de grillen van NAH. Samen waren we sterk, beklommen we de toppen van geluk en overleefden we de diepe dalen die er ook waren. Ons leven kabbelde door. Henk kwam de dagen door met vrijwilligerswerk, personal training, (hand)therapie en wachten tot ik ’s avonds weer thuis zou komen. En ik balanceerde op het soms dunne koord van werk naar mantelzorg en weer terug.

Sinds kort is dat allemaal anders. Aan Henk’s vrijwilligerswerk kwam op een niet heel leuke manier een einde. Achteraf is dat echter een geluk bij een ongeluk gebleken. Want wat is zijn leven ten goede veranderd!

TotaalVers in Spijkenisse gaf hem de kans zichzelf tijdens een onbetaalde proefplaatsing als magazijn en logistiek medewerker te bewijzen. Henk deed het goed, werd al snel een gewaardeerde kracht en heeft er nu een contract voor maar liefst 20 uur per week. Dit had ik zelfs in mijn stoutste dromen nooit durven dromen. Ik ben mega trots op Henk en super dankbaar voor de kans die hij kreeg!

Meetellen in de maatschappij, “echt” werk doen bij een “echt” bedrijf, zichzelf kunnen zijn, gezien worden om wie hij is en wat hij kan, gewaardeerd worden. Allemaal dingen die in een werkend leven zo vanzelfsprekend zijn, dat zelfs de HR Manager in mij verrast werd door de impact die dit heeft op Henk. De afgelopen maanden zag ik hem opbloeien, groeien, steeds een stukje meer zichzelf worden. Zijn humor keerde terug. En zijn energie. Zelfs na een werkdag waarin hij gemiddeld 15 kilometer loopt, is er nog energie om dingen te doen. Hij doet ook weer meerdere dingen tegelijk, nog steeds geen 1000, maar wel een stuk of 3. Hij is spraakzamer dan ooit en kletst me de oren van mijn hoofd. Hij heeft meer oog voor zijn omgeving, en zorgt op zijn manier ook weer voor mij. Ik krijg meer ruimte voor “me time”. En ga ik een keer op stap met een vriendin, dan vindt hij dat alleen maar leuk, en kan ik ongestoord genieten van een leuke dag of een gezellig etentje.

Henk maakt kortom grote sprongen, vooral op geestelijk en emotioneel vlak. Maar ook lichamelijk staat hij niet stil. Voor mij het bewijs dat er zelfs na 7 jaar nog verbetering mogelijk is en dat onze hersenen meer kunnen dan medici denken. Is het nu dan “eind goed al goed”? Helaas is het leven geen sprookje. NAH blijft, net als de zorg om en voor Henk. Mantelzorger ben ik voor het leven. Een rol die gelukkig minder zwaar voelt nu het leven meer kleur heeft.

Terug naar de basis

Ellen den Boef

Ergens in onze eerste jaren samen, misschien zelfs wel tijdens onze eerste vakantie in Frankrijk in 2007, hebben wij een zaadje geplant. Een zaadje dat in 2010 op de terugweg vanuit de Auvergne tijdens een tussenstop bij Josje in de Morvan wortels kreeg. Het jaar daarop gingen wij tijdens onze vakanties op huizenjacht en in januari 2012 werden wij eigenaar van “onze fijne plek” in de Auvergne. De jaren die volgden droomden we volop van een leven op deze plek waar wij allebei zo gelukkig waren. Een droom die in december 2016 ruw verstoord leek te worden door het herseninfarct van Henk.

Maar Henk herstelde beter dan verwacht, en naarmate zijn herstel vorderde, begon ook onze droom weer te kriebelen. In 2018 besloten we “het” gewoon te gaan doen en niet langer te wachten. Wij wisten immers als geen ander dat een droom ineens in duigen kon liggen. En, zoals de Fransen zo mooi zeggen: il vaut mieux avoir des remords que des regrets. En dus begonnen wij ergens in maart/april vorig jaar vol optimisme en plannen met de voorbereidingen voor een vertrek naar Frankrijk.

Op 18 juni – onze 5e trouwdag – reden wij voor de verhuiswagen uit naar Frankrijk toe. Op 29 juni deden wij voor het laatst de deur in Barendrecht achter ons dicht. Onder de noemer “sabbatical” gingen wij het avontuur, en onze droom, tegemoet. Eerst maar eens een jaar Frankrijk beleven, daarna zouden we wel verder zien. Dat vertelden we tegen iedereen die het wilde horen. Diep van binnen hoopten wij echter allebei dat er na dat eerste jaar nog vele gelukkige, mooie jaren in Frankrijk zouden volgen. We wisten dat het niet altijd makkelijk zou zijn. Maar onze droom verdiende het om geleefd te worden.

Nu, bijna een jaar en veel geknok later, hebben we moeten concluderen dat het wonen in een ander land – ook al ken je de omgeving op je duimpje en breng je er al ruim 7 jaar al je vakanties door – en (onzichtbaar) hersenletsel geen gelukkig huwelijk vormen. De eerste haarscheurtjes werden eigenlijk al in september vorig jaar zichtbaar, ook al wilde ik dat toen nog niet zien. Half februari van dit jaar, tijdens onze eerste week van familie- en vriendenbezoek in Nederland, werden mijn ogen steeds meer geopend. Maar nog wilde ik het onvermijdelijke eigenlijk liever niet zien.

Henk gedijt veel beter in de Rotterdamse klei dan in de lieflijke heuvels van de Franse regio die wij voor altijd in ons hart gesloten hebben. In de weken die volgden werd zijn heimwee steeds zichtbaarder. Heimwee naar de stad, naar de Rotterdamse mentaliteit, naar de omgeving die hem vertrouwd en bekend is.

Daarna ging het snel. Funda werd  één van onze meest bezochte websites. Ook deze huizenjacht bracht ons naar een groot aantal huizen. En weer werden de meesten direct door ons afgekeurd. Te veel “andermans ellende”, duidelijk zichtbare houtrot, keukens en badkamers die van ellende uit elkaar vielen, een huis dat te vies was voor woorden, een ander lag recht tegenover een school. Tot we op een zonnige vrijdagmiddag voor dat ene huis in Spijkenisse stonden. Ik zag een bekende blik in Henk’s ogen verschijnen, een blik die ik bijna 8 jaar geleden hier in Frankrijk ook zag. En ook ik had iets van “dit zou best eens iets kunnen zijn”.  Ook dit keer was het Henk die heel gedecideerd was. “Hier wil ik wonen, El”. Ook dit keer had ik wat meer tijd nodig om het voor me te zien. Want tja, Spijkenisse??? Dat had ik vooraf echt nooit kunnen bedenken. Rotterdam was ooit, lang geleden, een hele bewuste keus. Net als de Auvergne dat ooit ook was. Maar Spijkenisse?

En toch…. zal dat onze nieuwe woonplaats gaan worden. We hebben er, voor zover dat kan in de overspannen huizenmarkt van tegenwoordig, veel over gepraat en lang en goed over nagedacht. Voor Henk was het besluit al in die eerste blik op de woning gevallen. Bij mij duurde het wat langer, maar nu we zo’n 3,5 week verder zijn, begint het ook bij mij te landen en ga ik voorzichtig wennen aan het idee.

Op 1 augustus krijgen we de sleutel en met een beetje mazzel staan de verhuizers al een paar dagen later op de stoep. De komende weken wacht ons een nieuwe ronde van uitzoeken, inpakken, verhuizen en weer uitpakken. En van veel, heel veel, dingen regelen.

Ik ga straks met enorm veel verdriet afscheid nemen van onze fijne plek waar ik zo gelukkig was en waar zoveel mooie herinneringen liggen. Herinneringen die niemand mij meer af kan nemen. Een stukje van mijn hart blijft altijd hier. Een stukje van deze fijne plek heb ik voor altijd in mijn hart gesloten. Ik hoop dat ik er ooit, zonder tranen, zonder pijn en zonder verdriet, maar met een brede glimlach van geluk aan terug kan denken. Wij gaan namelijk niet alleen terug naar Nederland, maar ook definitief afscheid nemen van ons stukje Frankrijk en zoeken inmiddels een koper voor ons mooie huis.

Langzaam komen ook de plannen voor straks, als we terug zijn in Nederland. Ik ga natuurlijk door met de verliescoach. Ik heb in de eerste 4,5 maand dat de verliescoach nu “live” is al een trouwe schare lezers en volgers verzameld. Het opzetten van een coachingspraktijk vraagt echter om geduld en tijd. Beiden heb ik in voldoende mate. ik heb diverse plannen en ideeën om het aanbod van de verliescoach in het najaar verder te verbreden en ik heb het volste vertrouwen dat ik de verliescoach binnen een aantal jaar tot een succesvolle praktijk uit zal kunnen bouwen. Tot het zover is, hoop ik naast de verliescoach nog een aantal mooie (parttime) HR interim klussen te mogen gaan doen.

Ook Henk heeft diverse plannen voor de toekomst, waarin werken aan verder herstel, wekelijkse sessies fysiotherapie, fasciatherapie bij Lars in Limburg, frequent sporten en (vrijwilligers)werk de hoofdrol spelen. Ik eindig dit blog dan ook graag met een inmiddels gevleugelde uitspraak van Henk: “de vakantie heeft nu wel lang genoeg geduurd, El”.

2019 – het jaar van wederopbouw

Ellen den Boef

Hoewel het voor ons op dat moment niet zo voelde, zijn we in 2017 en 2018 achteraf bezien vooral bezig geweest met brokstukken tellen, scherven lijmen en proberen om weer vaste grond onder onze voeten te krijgen.

Sterker nog, in 2017 waren we primair alleen maar bezig met overleven. Dat hele jaar was onze focus gericht op overeind blijven staan, op revalideren, op sterker worden, op beter worden. Pas toen we eind 2017 2 weken in onze oase van rust in Frankrijk waren, durfden we voor het eerst weer voorzichtig een blik op onze toekomst te werpen. We besloten na veel praten, dromen en nadenken dat het anders moest en vanaf 1 juli 2018 ging ons Franse avontuur beginnen.

 ‘Proef’ emigreren

Wat we ons vooraf allebei onvoldoende gerealiseerd hadden, is dat zo’n sabbatical / proef-emigratie best veel voeten in de aarde heeft. Dat begon al met de voorbereidingen in Nederland: opruimen, weggooien, inpakken, regelen, voorbereiden, lijstjes maken, nog meer lijstjes maken en (emotioneel) afscheid nemen. Ons besluit ontketende een ware storm van activiteiten, to do’s, en emoties, heel veel emoties.

Ik was toen nog zo naïef om te denken dat deze storm eenmaal in Frankrijk binnen een paar dagen wel zou gaan luwen. Niets was echter minder waar en de storm nam alleen nog maar in kracht toe. Pas ergens na een maand of 3 in Frankrijk viel bij mij het kwartje dat je emigreren niet “op proef” kunt doen en dat het al helemaal niet “vanzelf” gaat. Je kunt niet “half” in Frankrijk wonen en ik moest door het proces van loslaten en van opnieuw hechten heen. Alle bijbehorende emoties kwamen vervolgens voorbij, maar ook dat hoorde erbij. De heftigheid van dit proces had ik echter danig onderschat en ik had al helemaal geen rekening gehouden met de impact van NAH.

En zo leerde ik, met vallen en weer opstaan, de keerzijde van onze keuze kennen.  Ik mis de vrienden in Nederland. Ik vind het jammer dat ik niet meer even gezellig met een vriendin kan gaan lunchen, of ergens een hapje kan gaan eten. Ik vind het moeilijk dat ik vrienden die door een verdrietige periode in hun leven gaan niet even snel een knuffel kan gaan geven. Ik mis onze ouders, de kinderen van Henk, mijn uurtjes in de sportschool. Gelukkig mis ik ook heel veel dingen niet: de drukte van de stad, de dagelijkse files, de (over)volle agenda, de stress en de hectiek. En tegelijkertijd ben ik blij met wat we hier in Frankrijk gevonden hebben. Nieuwe vrienden, een groeiend sociaal netwerk, rust, ruimte, een oase van stilte, de heuvels, de natuur, de vlammetjes van de houtkachel en natuurlijk het samenzijn met Henk.

Al met al hebben al deze gemengde gevoelens en emoties mij, maar ook Henk, behoorlijk in hun greep gehouden. Want ook Henk heeft het proces van een sabbatical / proef-emigratie vooraf behoorlijk onderschat. Henk had niet verwacht dat NAH zo’n stempel zou drukken op de plek die hij altijd omschreven heeft met de woorden “onze fijne plek”. Hij had niet verwacht dat hij hier meer met zijn beperkingen, zijn pijn en alle lichamelijke ongemakken geconfronteerd zou worden. Hij had niet verwacht dat die eerste Franse maanden somber en zwaar zouden zijn. Hij had, net als ik, verwacht dat we ons leven al snel weer op de rit zouden hebben.

We hebben de afgelopen maanden echter echt nodig gehad om een nieuw evenwicht te vinden, om brokstukken bij elkaar te rapen en scherven te lijmen. Het was zoeken naar een nieuw ritme en het was voor mij ook vechten tegen de twijfels die mij (te) vaak overvielen.

Wederopbouw

Naarmate de maanden vorderden begon ik gelukkig langzaam een soort van rust te ervaren. Ik realiseerde me steeds vaker dat het weinig zin had om te blijven vechten tegen omstandigheden die ik toch niet kon veranderen.  Omstandigheden die bovendien steeds opnieuw met ons mee zouden verhuizen. Henk heeft NAH, dat had hij in Nederland, en dat heeft hij hier in Frankrijk ook. We kunnen dit niet veranderen, we kunnen alleen leren om zijn NAH zo goed mogelijk in ons leven te integreren. Ik heb geen baan meer en ben geen HR Manager meer. Als ik dat echt zou willen, zou ik dat in Nederland zo kunnen veranderen. Maar ik wil niet terug naar de situatie waarin ik meer dan fulltime aan het werk ben, en ik Henk 5 dagen per week alleen thuis achter moet laten. Ik wil mijn praktijk in rouw en verlies coaching opzetten en succesvol maken. En ik wil daarnaast samen met Henk onze plannen voor Service Total (sleutelbeheer, conciergerie en meer) verder ontwikkelen en ook van dit bedrijf een succes maken.

Het wordt in 2019 tijd om het “luie” leventje vaarwel te zeggen. We zijn allebei toe aan meer. Meer activiteiten, meer reuring, meer doelen in ons leven. We zijn daar januari dan ook maar gelijk voortvarend mee van start gegaan:

  • de website van de verliescoach is op 16 januari live gegaan, Facebook en Pinterest volgden al snel daarna;
  • Service Total heeft een eerste klant mogen verwelkomen;
  • Henk is opnieuw gestart met vrijwilligerswerk.

Wat in 2019 blijft is het gevecht tegen Henk’s depressie, het gevecht voor verder herstel, het gevecht tegen de pijn en andere lichamelijke ongemakken. Ik ben er van overtuigd dat we ook op dit vlak slagen zullen gaan maken. Ik ben ervan overtuigd dat Henk het gevecht tegen zijn depressie gaat winnen, dat hij opnieuw de lol van het leven in zal gaan zien en weer oprecht plezier en geluk zal gaan ervaren. Ik weet zeker dat Henk resultaat gaat zien van het dagelijks trainen en oefenen. Net zoals ik zeker weet dat we aan het eind van dit jaar vol trots en geluk terug kunnen kijken op alles wat we in 2019 samen bereikt en gepresteerd hebben.

Een jaar in vogelvlucht

Ellen den Boef

2018collageEn weer is er (bijna) een jaar voorbij. Onze reis door de wondere wereld van NAH bleef mij ook in 2018 verrassen en verbazen, liet mij lachen en liet mij huilen.

Roze papiertje

De eerste piek van 2018 beklommen wij al vroeg in het jaar. Op 22 februari deed Henk voor de 2e keer een rijtest bij het CBR. Dankzij de rijlessen bij Giovanni van Verkeersschool Barendrecht ging hij dit keer beter voorbereid op pad. En gelukkig trof hij niet opnieuw de brombeer van de eerste keer, maar een hele vriendelijke dame die hem direct op zijn gemak wist te stellen. De rijtest zelf deed hij foutloos en na nagelbijtend het administratieve proces af te hebben moeten wachten, stapte Henk op 8 maart eindelijk met het felbegeerde roze papiertje het gemeentehuis van Barendrecht uit.

Het roer om

Na er al jaren over gedroomd te hebben, durven we in 2018 de stoere stap te zetten om de zekerheden van ons Nederlandse leven achter te laten en voor langere tijd naar Frankrijk te gaan. Tijdens onze sabbatical van een jaar kunnen we in alle rust ervaren hoe het leven in Frankrijk ons bevalt.

De voorbereidingen vergen veel tijd en energie, maar op 18 juni is onze inboedel uitgezocht, uitgedund, ingepakt en ingeladen voor vertrek. Nadat de inboedel verhuisd is, kamperen wij nog een week in het Coniferenhout in Barendrecht. Op vrijdag 29 juni leveren we de sleutel in en rijden we onze nieuwe toekomst tegemoet.

De eerste 6 maanden in Frankrijk zijn voorbij gevlogen. We hebben volop de tijd genomen om bij te komen van alles wat er in ons leven gebeurd en veranderd is, te wennen aan het Franse ritme en een nieuw evenwicht te vinden. Maar we hebben niet alleen maar stil gezeten. Mijn praktijk als online rouw- en verliescoach is officieel ingeschreven, de website is volop in ontwikkeling en zal in het begin van 2019 het levenslicht gaan zien. En dat geldt ook voor onze gezamenlijke sleutelbeheer en conciergerie activiteiten.

Terugkijkend zie ik dat we de juiste keuze gemaakt hebben. Het rustigere tempo van ons Franse leven doet ons allebei goed.

Depressie

In een eerdere blog heb ik geschreven over de depressie van Henk. Alle veranderingen in zijn lijf en zijn leven, de stress van de verhuizing, de emoties rondom het sabbatical, het wennen aan het wonen in Frankrijk, zijn allemaal factoren die bijgedragen hebben aan het ontstaan van zijn depressie. Het is een zware met zwart omrande periode uit ons leven geweest. En kan dat bij vlagen nog zijn. Het gevecht tegen dit monster is helaas nog niet gestreden. Maar gelukkig heeft Henk het diepste deel van de put inmiddels wel achter zich kunnen laten. Ik zie Henk geestelijk en mentaal steeds sterker worden. Ik zie hem vechten. Ik zie hem knokken. En ik zie dat hij ook dit gevecht wil – en zal – winnen.

Fotoshoot

Als cadeau voor haar verjaardag gaven we mijn moeder dit jaar een fotoshoot bij FOTOlief. Op een mooie zonnige dag in mei was het zo ver en wandelden we met zijn 4-tjes samen met Martine door de Rhoonse Grienden. En wat is het resultaat mooi! Ik heb mijn ouders niet eerder zo stralend op de foto zien staan. Het is in alle opzichten een dag met een zonnetje vol dierbare herinneringen geworden.

U2

2018 is het jaar van de eXPERIENCE + iNNOCENCE tour van U2. En natuurlijk waren wij daar ook weer bij. Op zaterdag 8 september namen wij ’s ochtends in Clermont-Ferrand de trein naar Parijs en stonden wij ’s avonds in de Accorhotels Arena in Bercy te genieten van de 4 mannen op het podium. Wij sloten de avond af met een drankje en een snack in Bercy Village, om de hoek bij ons hotel. De volgende ochtend hadden we nog genoeg tijd voor een ontbijtje in de zon en om 14 uur zaten wij in de trein terug naar Clermont-Ferrand na te genieten van het concert en ons bliksembezoek aan de stad van de liefde.

Bohemian Rhapsody

Op 6 november gingen Henk en ik voor het eerst in iets van 7 jaar weer eens naar de bioscoop: Bohemian Rhapsody in VOST – Version Originale Sous-Titrée, ofwel de Engelstalige versie met Franse ondertiteling. En in Frankrijk wordt dan ook echt alles ondertiteld, ook de songteksten. Het was vooraf best spannend hoe het voor Henk zou zijn, dat grote scherm, al die prikkels, al die indrukken. Gelukkig ging dat allemaal goed en konden we allebei volop genieten van (en snotteren bij) deze mooie, ontroerende film.

Bezoek van vrienden en familie

We hebben dit jaar regelmatig bezoek uit Nederland mogen ontvangen. Sommigen kwamen bij ons logeren of kwamen op doorreis voor een tussenstop bij ons langs. Anderen waren in de regio op vakantie. Weer anderen zagen in onze sabbatical een mooie reden om de Auvergne als vakantiebestemming te kiezen. Wat de aanleiding of reden ook was, wij vonden het iedere keer opnieuw erg fijn om ons plekje met familie en vrienden te mogen delen.

Blog

2018 is ook het jaar dat ik ben gaan schrijven over ons leven in de wondere wereld van NAH. Een leven dat nog steeds heel mooi is en gelukkig, prachtig en sprankelend, vol liefde en emotie, vaak fijn, soms verrassend, soms verdrietig, soms frustrerend, soms pittig en soms ook heel zwaar. Ons leven waar ik in dit blog stukjes van deel om meer bekendheid te geven aan NAH en aan de impact die NAH kan hebben op gewone dagelijkse belevenissen.

Dit was 2018, een heel klein stukje van 2018 weliswaar. Want 2018 is uiteraard zo veel meer dan ik hier heb kunnen beschrijven. Zoals de enkele rode roos die ik heel romantisch op mijn verjaardag van Henk kreeg.  De worsteling die ik dagelijks bij Henk zie. Zijn onmacht. Zijn frustratie. Zijn pijn. Zijn verdriet. Mijn verdriet. Maar ook ons geluk, en onze liefde voor elkaar.

Ellen028You say you’ll give me a highway with no-one on it
Treasure, just to look upon it
 All the riches in the night.

You say you’ll give me eyes in the moon of blindness
A river in a time of dryness
A harbour in the tempest.
All the promises we make, from the cradle to the grave
When all I need is you.

You say you want your love to work out right
To last with me through the night.

De dag waarop ons leven opnieuw begon

Ellen den Boef

DSC_2381Gisteren was “het” alweer 2 jaar geleden, maar tegelijkertijd voelt het nog als de dag van gisteren. Zaterdag 3 december 2016, de dag waarop de wereld even tot stilstand kwam. De dag waarop onze rit in de rollercoaster begon. De dag waarop onze reis door de wondere wereld van NAH van start ging. De dag waarop onze toekomst herschreven werd. Maar ook de dag waarop ons leven samen opnieuw begon. Gelukkig wist ik toen nog niet wat ik nu allemaal weet. En tegelijkertijd is er ook genoeg wat ik toen graag wel al had willen weten.

Ik ben bijvoorbeeld blij dat ik pas gaandeweg ontdekt heb hoe onmogelijk lastig het bleek te zijn om werk en privé te combineren. Ik ben blij dat ik pas gaandeweg ontdekte hoe bezorgd ik om Henk geworden was, en bleef. Ik ben blij dat de frustraties, het verdriet, het gevoel van onmacht toch een soort van gedoseerd voorbij gekomen zijn, en dat ik 2 jaar geleden nog niet wist hoeveel emoties ik zou moeten overwinnen. Ik ben blij dat ik op 3 december 2016 nog niet wist hoe zwaar de strijd voor Henk zouden worden. Ik ben blij dat ik nog geen benul had van NAH. En ik ben blij dat ik nog geen weet had van de depressie waar Henk onder gebukt zou gaan

En tegelijkertijd vind ik het jammer dat ik toen niet wist hoe goed Henk zou herstellen – ook al is hij daar zelf nog helemaal niet tevreden over. Ik vind het jammer dat ik toen nog niet wist dat we zoveel lieve mensen zouden treffen. Mensen die er – gevraagd en ongevraagd – voor Henk en mij zijn op de momenten dat we ze nodig hebben. Mensen die Henk gemotiveerd hebben om steeds weer dat stapje extra te doen.  Mensen die Henk gesteund en geholpen hebben om te komen waar hij nu is. Ik vind het jammer dat ik me zorgen heb gemaakt dat we ons huis in Frankrijk misschien wel zouden moeten gaan verkopen. En ik baal dat ik zo vaak aan mijzelf getwijfeld heb, dat ik me zo vaak afgevraagd heb of ik het allemaal wel goed deed, of ik Henk wel de zorg, de liefde en de aandacht gaf die hij nodig had. Ik had graag op dag 1 al geweten van de lotgenoten groepen op Facebook waar ik zoveel steun, advies, herkenning en dierbare nieuwe mensen heb leren kennen.

Zaterdag 3 december 2016 bleek een dag in ons leven te zijn die ik liever over had willen kunnen slaan. Een dag die ons veel ontnomen heeft, en waarop we veel verloren hebben. Een dag ook die nog dagelijks zijn stempel drukt. En tegelijkertijd is het ook een dag die ons veel gebracht en gegeven heeft. Een dag die, hoe tegenstrijdig dat wellicht ook klinkt, ook heel veel moois op ons pad gebracht heeft.

We hebben stap voor stap een nieuw evenwicht gevonden in ons leven met NAH. Ik durf wat meer op mijzelf te vertrouwen en Henk kan wat makkelijker om mijn hulp vragen. We koesteren de kleine en vieren de grote(re) successen. We genieten volop van de rust en de stilte om ons heen en bouwen rustig en vol vertrouwen aan ons leven hier in de Auvergne.

Na 2 jaar leven in de wondere wereld van NAH weet ik dat herstel niet vanzelf gaat. Weet ik dat de medische wereld (nog) lang niet alles weet wat er over (het herstel van) onze hersenen te weten valt. Weet ik dat artsen er faliekant naast kunnen zitten – en sommigen zich gelukkig niet te groot voelen om dat achteraf ook toe te geven. Weet ik dat Henk met zijn herstel alle medische wetten tart. Weet ik dat Henk bijzonder is – voor het geval iemand daar nog aan twijfelde. Weet ik dat er nog een enorm potentieel in hem huist dat klaar ligt om aangeboord te worden. Maar ik weet helaas ook dat er in hulpverleningsland nog veel te weinig kennis is over en begrip is voor NAH. Gelukkig staat NAH  steeds meer in de belangstelling. Er verschijnen blogs en boeken, waardoor de kennis over (de impact van) NAH langzaam toe aan het nemen is. Ook ik probeer met mijn blog mijn eigen steentje bij te dragen aan het vergroten van de bekendheid van NAH.

Ik ben enorm trots op Henk, op wat hij de afgelopen 2 jaar bereikt heeft, op hoe hij zich staande heeft gehouden in die wondere, soms oh zo onbegrijpelijke, vaak heel erg eenzame, en meestal behoorlijk moeilijke wereld van NAH. Jezelf zo kwijt zijn, jezelf zo missen, soms zo verloren zijn in je nieuwe ik. Dag in dag uit blijven knokken, blijven oefenen, nieuwe doelen blijven stellen, van geen opgeven weten, hoe zwaar je het som ook hebt. Doe hem dat maar eens na….

Ik ben trots op het team dat Henk en ik vormen. Ik ben trots dat onze reis door de wondere wereld van NAH ons een nieuwe thuisbasis heeft gegeven. Ik ben trots dat we kansen zagen en gegrepen hebben.

Gisteren was een dag om terug te kijken op 3 december 2016 en op de 2 jaar die volgden. Vandaag kijken we weer vooruit naar de mooie toekomst die op ons ligt te wachten.

Loslaten

Ellen den Boef

DSC_2458Op Facebook las ik een spreuk die nu al een paar dagen in mijn hoofd zit: wie het leven ten volle wil leven moet niet vasthouden maar loslaten. Ik weet eigenlijk niet wat lastiger is, vasthouden of toch kiezen voor loslaten en daarmee kiezen voor verandering? En wat maakt dat ik de ene keer kan loslaten, maar de volgende keer met beide handen stevig vast blijf houden?

Meestal is het de angst voor het onbekende die mij weerhoudt. Maar het is net zo vaak het gehecht zijn aan het bekende dat mij stevig vast laat houden aan wat ik doe en aan waar of met wie ik ben. Voor Henk en mij is het ook juist de combinatie van deze twee geweest die ons lang weerhouden heeft om onze droom achterna te gaan. Er was ook ieder jaar wel weer een (goede) reden om nog niet naar Frankrijk te vertrekken, om nog een jaartje te wachten. Onze bruiloft, de operaties van mijn moeder, het hartaanval van mijn vader, dat mooie project op mijn werk of die interessante opdracht bij die klant voor Henk, en ga zo maar door. En eerlijk gezegd waren we misschien simpelweg ook wel gewoon te gelukkig met ons leven. We koesterden onze mooie plek in Frankrijk en brachten daar al onze vakanties en vrije dagen door. Terug in Nederland deden we wat we altijd deden, waren we gelukkig, verlangden we naar de volgende vakantie op onze mooie plek en droomden we regelmatig dat we daar “ooit” zouden gaan wonen.

Als ons leven op 3 december 2016 niet volledig op zijn kop was komen te staan, hadden we dit ongetwijfeld nog heel lang op deze manier vol kunnen houden. Maar op 3 december 2016 werd voor ons alles anders. Met NAH kwam er een onbekende reiziger in ons vertrouwde leven in Nederland. Met NAH veranderde onze blik op ons leven, op onze toekomst. Met NAH keken we met andere ogen naar onze droom. Door NAH kon het onbekende ons niet langer afschrikken. Dankzij NAH durfden we ons hart te laten spreken.  En zo heeft NAH en de onbekendheid met wat NAH ons allemaal nog zou gaan brengen, ons geholpen om een nieuwe toekomst in Frankrijk tegemoet te reizen.

In de aanloop naar ons vertrek heb ik ontdekt dat het moed vergt om het bekende en het vertrouwde los te laten. Sinds ons vertrek heb ik geleerd dat loslaten ook rouw brengt, en gemis. Er was moed nodig om de zekerheden van ons Nederlandse leven, en van werk en inkomen, los te laten. Er was moed nodig om het sociale vangnet van familie en vrienden, vrijwilligerswerk, sportschool, fysiotherapeut, personal trainer achter te laten. En er is moed nodig om in Frankrijk een nieuw bestaan, en een nieuw bedrijf, op te bouwen. We hebben deze stap kunnen zetten, omdat we er allebei van overtuigd zijn dat we in Frankrijk onze draai zullen vinden. Samen zijn we bovendien moedig genoeg zijn om alles wat daarbij op ons pad komt het hoofd te kunnen bieden.

Loslaten brengt ook het gemis van lieve familie en vrienden. Loslaten brengt het gemis van vertrouwde paden en patronen. Het vergt kracht om dit gemis van onder ogen te zien. Kracht om niet stil te blijven staan bij het verleden, bij dat wat geweest is, bij dat wat ooit was. Kracht om niet steeds over de schouder te kijken en te verlangen naar dat wat achter ons ligt. Kracht om het verleden niet te romantiseren. De afgelopen maanden heb ik ontdekt dat dit voor Henk een valkuil is. Het terugverlangen naar het gezonde lichaam en de gezonde geest van 2 december 2016 zit zijn geluk van vandaag in de weg. Een zware depressie volgde. Meer hierover lees je in een volgende blog.

Het monster van overprikkeling

Ellen den Boef

DSC_2064Waar Henk graag de spotlights zoekt, het prettig vindt om in het middelpunt van de belangstelling te staan, leef ik mijn leven het liefst een beetje in de achterhoede, in de luwte. Waar Henk praat, luister ik. Waar Henk alle ogen op zich gericht weet, kijk, zie en observeer ik liever.

Henk had nooit moeite met alle prikkels die altijd en overal om ons heen zijn en die voor mij vaak heel vermoeiend konden zijn. Geluiden, beelden, geuren, indrukken, emoties, smaken, sensaties, er is geen ontkomen aan. Onze hersenen hebben het er maar druk mee, met het analyseren en verwerken van al die prikkels, die vaak ook nog in bosjes tegelijk komen.

Een omgeving met veel mensen, een setting met nieuwe gezichten, ik vind het leuk, zoek het graag op en geniet er iedere keer met volle teugen van. Maar de keerzijde is dat ik er ook altijd even van moet bijkomen, thuis eerst even mijn hoofd leeg moet maken. Al die prikkels, al die (on)uitgesproken signalen en (vaak verborgen) emoties van anderen moeten verwerkt worden en een plekje krijgen. Ik weet dan ook niet beter dan dat mijn hoofd bij tijd en wijle rust moet krijgen. Dat ik even de stilte op moet zoeken en ik geen geluid om me heen wil. Daarom geniet ik zo van ons plekje op het Franse platteland. En daarom ben ik zo graag op dat plekje in de luwte te vinden, waar het aantal prikkels behapbaar blijft.

Toen NAH in ons leven kwam, bleek Henk ineens gevoeliger voor prikkels te zijn dan ik ooit geweest ben. Prikkels en indrukken van buitenaf (zoals geluiden, drukte, gesprekken, reacties van andere mensen), en vaak zelfs ook “gewoon” van zijn eigen non-stop gedachten, kunnen leiden tot overstimulatie en daarmee tot overprikkeling. Deze overprikkeling leidt – meestal de volgende dag – tot extreme vermoeidheid, en dit leidt vervolgens weer tot frustratie, onmacht en verdriet. Moeilijk voor Henk, maar voor mij minstens zo moeilijk om hem zo verdrietig en met zichzelf in de knoop te zien. Ik zou het dan weg willen aaien, maar kan op die momenten maar zo bar weinig voor hem doen.

Hoewel ik inmiddels de interne en externe factoren die kunnen leiden tot overprikkeling aardig heb leren kennen, blijft het lastig om het “tot hier en niet verder” moment te bepalen. Henk’s hoofd zit 24 uur per dag, non-stop, gevuld met een onuitputtelijke stroom van gedachten en “wat als scenario’s”. Als hij niet piekert over wat hij wil gaan doen, denkt hij wel na over wat hij moet gaan doen, of over wat hij graag zou willen doen, maar op dit moment nog niet kan doen. En bij dit alles blijft hij vooral malen over alles wat er mis kan gaan, verzint hij hier ter plekke meerdere oplossingen voor en bedenkt hij na scenario A ook nog een scenario B, C en D. En alsof dit niet al genoeg prikkels geeft, heeft Henk ook nog een gevoelsstoornis aan de linkerkant van zijn lichaam. Zijn been slaapt bijvoorbeeld de hele tijd, zijn hand doet vaak pijn, hij heeft een verhoogde spierspanning in zijn arm, been, hand en voet, en kan nog steeds last hebben van aanraakpijnen. Al deze interne prikkels bij elkaar kunnen op een slechte dag tot overprikkeling en oververmoeidheid leiden. Helaas hebben we het recept voor wat een dag tot een slechte dag maakt, of wat de druppel is die leidt tot overprikkeling, nog niet van a tot z kunnen uitdokteren. Hoewel ik gelukkig wel steeds beter in staat ben om de signalen te lezen en net op tijd aan de bel te trekken. Met een massage en een mindfulness meditatie lukt het mij dan meestal om net op tijd wat rust in de chaos aan te brengen.

Ook externe factoren kunnen tot overprikkeling leiden en deze zijn helaas minder makkelijk te beïnvloeden. Bovendien hebben we ook hier het recept voor overstimulatie nog niet helemaal uitgeplozen. De ene keer kan een alledaagse activiteit net de beruchte druppel zijn. Terwijl Henk een andere keer nergens last van heeft. Gelukkig leer ik ook hier gaandeweg steeds beter de voorspellende signalen te lezen en te herkennen.

Als we samen zijn en bijvoorbeeld op een brocante of in een winkel lopen, dan merk ik het doordat Henk steeds ongeduriger wordt, rond gaat drentelen, en sneller of juist veel langzamer gaat lopen. Alsof hij er genoeg van heeft en op zoek is naar de snelste en meest rechte lijn naar de uitgang. Inmiddels weet ik dat op dat moment de vermoeidheid toe begint te slaan. En dat het tijd is om de auto op te gaan zoeken en naar huis te gaan.

Als we op visite zijn of zelf visite hebben, zie ik het vaak doordat Henk stiller wordt, zich een beetje afzijdig houdt. Praten wordt moeilijker, hij krijgt last van zijn maag en zijn darmen, en voelt soms de kracht uit zijn lichaam stromen, waardoor hij dan letterlijk niet goed meer op zijn benen kan blijven staan. De chaos in zijn hoofd lijkt op die momenten compleet te zijn en het enige dat dan nog helpt is totale rust, veel slapen, veel geruststelling, en veel aandacht van mij. En omdat de interne prikkels intussen vrolijk hun overuren blijven draaien, duurt het vaak een dag, en soms zelfs 2, om bij te komen en te herstellen.

Hoewel al die prikkels dus zorgen voor file in Henk’s hoofd, is het gelukkig niet zo extreem dat alledaagse dingen niet meer mogelijk zijn. Zolang we maar rekening houden met voldoende tijd en ruimte om al die prikkels te verwerken, is veel – of eigenlijk bijna alles – mogelijk. En dus kunnen we blijven genieten van samen lunchen, een brocante bezoeken, winkelen, naar een concert gaan, op visite gaan of visite krijgen. En dus kunnen we samen klussen, kan het gras gemaaid worden, het hout gehakt en kunnen we samen een bedrijf starten. Maar alles met mate. Niet te vaak en niet te veel achter elkaar. En met voldoende structuur, vaste rustmomenten, voldoende nachtrust, en soms gewoon even een dagje helemaal “niks”.